Reklama

05 listopada 2020

Monumentalne dzieło śląskiego baroku mistrza Jana Kubena



Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Brzegu 

Barokowe wnętrze brzeskiego kościoła należy do najwybitniejszych realizacji śląskiego baroku. Monumentalna dekoracja freskowa wykonana w latach 1739 -1745 wykonana przez jezuitę, pedagoga, matematyka, artystę Jana Kubena, jego najwybitniejsze dzieło - w tym roku świętuje swoją 275 rocznicę ukończenia i 20 lecie powojennej konserwacji. 
Konserwację i przywrócenie dawnej świetności iluzjonistycznym malowidłom kwadraturowym przeprowadził opolanin Jerzy Czajor w latach 1990 - 2000. Od tego czasu dzieło na nowo w sposób niezwykły zachwyca, uwzniośla i nieustannie dostarcza wielu wrażeń estetycznych wszystkim odwiedzającym brzeską świątynię. Jednak bogactwo programu artystycznego całego wnętrza świątyni niesie ze sobą przede wszystkim głębokie przesłanie religijne. 
"A jako Mojżesz wywyższył węża na pustyni, tak musi być podwyższony Syn Człowieczy, aby każdy, kto wierzy weń, nie zgiął, ale miał żywot wieczny.  (J.3.14)     
 



Iluzjonistyczne malarstwo Kubena stanowi wspaniałe połączenie głęboko przeżytej katolickiej duchowości z geniuszem artysty – wizjonera. - pisze na blogu  Andrzej Szymon Kozielski Konstantyn Wielki i św. Helena na freskach Jana Kubena w kościel

04 listopada 2020

Eugeniusz Mróz odszedł na wieczną wartę - Kurier Plus

Eugeniusz Mróz odszedł na wieczną wartę - Kurier Plus



Kiedy 10 lat temu w październiku 2010 Eugeniusz Mróz odwiedził Brzeg zapalił znicz. Pokłonił się przed pomnikiem swojego szkolnego kolegi z lat dzieciństwa Karola Wojtyły.   Przyjaciel Ojca Świętego mieszkał przez wiele lat w Opolu, gdzie trafił już w marcu 1945 roku. 

Kresowe korzenie

 

 Włodzimierz Wołyński i moja rodzina



Ślub Ewy i Szczepana Sołtysa luty 1920 r. Włodzimierz Wołyński


 Szukając korzeni rodzinnych zaczęłam szperać po startych przewodnikach turystycznych, nowszych wpisach na stronach turystycznych. W mapach Google można odnaleźć współczesne zdjęcia zrobione przez lokalnych przewodników.

Pozostają jeszcze niewielkie pamiątki, jakie ocalały w rodzinnym archiwum sprzed wojny. Wojna bowiem wymazała z pamięci niemal wszystko za wyjątkiem archiwalnych zdjęć, kilku dokumentów, które przypominają ludzi, którzy tam żyli.  Poszukiwania informacji nierzadko stanowią prawdziwe wyzwanie zwłaszcza dla ludzi, którzy nie zajmują się naukowo historią.

Jednak przy zachowaniu dostatecznej dociekliwości można wyszperać sporo informacji publikowanych dziś w Internecie.

Z zachowanych pamiątek i wspomnień, publikacji mających już dzisiaj wartość archiwalno-historyczną pojawia się obraz mozaika. Powoli układam puzzle, które zaczynają kształtować wiedzę, wyobraźnię i świadomość.  

Posłużę się jedynie dostępnymi wycinkami zdobytej wiedzy, może fragmentarycznej ale jednak...

Wyjazd z Włodzimierza

Mój tato Władysław wyjechał z Włodzimierza w 1942 r. z malutką walizeczką – jako młodzież kierowana na roboty przymusowe do Niemiec. Wraz z nim wyjechała młodsza od niego o 2 lata siostra Albina. Afisze rozlepione przez Niemców we Włodzimierzu informowały o obowiązku zgłaszania się. Wyjeżdżali trzymając w garści jak relikwie malutką książeczkę do nabożeństwa. Nie wiedzieli, co przyniesie im los. Książeczka przetrwała wraz z moim tatą wojnę, naloty bombowe, tułaczkę i powrót do Polski – lecz już nie do rodzinnego domu. Tato modlił się  żarliwie i choć zdarzyło się, że był z ludźmi, którzy z Boga szydzili i bluźnili – wiary dochował. Wówczas w 1942 r. z siostrą  przyjęli obawy matki, która dowiedziała się od ukraińskiej sołtysowej, że jeśli nie wyjadą, całą rodzinę dotkną represje. W domu została czwórka młodszego rodzeństwa i babcia. Mama spakowała trochę jedzenia i ukradkiem odprowadziła starsze dzieci. Wyjechali z przeczuciem, że nie będzie im już dane tutaj wrócić. Siostra Albina zmarła niedługo po wojnie. 

Powrót na Kresy

Włodzimierz Wołyński ojciec zobaczył po raz drugi dopiero pod koniec lat siedemdziesiątych, kiedy wreszcie przełamał wszystkie opory i skorzystał z zaproszenia dalszej rodziny, by dotrzeć do Lwowa, Nowowołyńska, Iwanicz i wreszcie Włodzimierza.

Byłam towarzyszem i świadkiem ówczesnego „powrotu na Kresy”. Pierwszego i ostatniego zarazem.  Ojciec nigdy potem już nie chciał tam jechać. Tylko pozostał mu żal, że grobu dziadka, który został pochowany jeszcze przed wojną na cmentarzu we Włodzimierzu nikt nie odwiedzi.   

W sierpniu 1979 r. nie odnaleźliśmy  ani wioski, ani drogi, ani przydrożnego Krzyża, jako znaku rozpoznawczego, a tym bardziej żadnej pozostałości po domu rodzinnym na Marcelówce, choć to zaledwie 6 km od Włodzimierza. To, co widzieliśmy – to były szerokie  pola już zaorane po żniwach i rozciągające się od drogi daleko młodniki sosnowe. Błądziliśmy po polnych drogach w słoneczne popołudnie późnego lata. Ja nie zdawałam sobie sprawy, że cokolwiek może być niebezpiecznie w to letnie popołudnie – ale Witia – nasz gospodarz, który przywiózł nas tam własnym autem – był cokolwiek niespokojny. Był to czas ZSRR, a na podróże trzeba było koniecznie mieć pozwolenie.  Wiza turystyczna pozwalała na 100 km oddalenie od miejsca docelowego. Byliśmy całą rodziną – mama, tata i ja. Wiza nie dawała nam prawa pobytu w tym miejscu. Nasz gospodarz wiedział, że gdyby ktoś z miejscowych powiadomił służby, że błąkamy się po polach bez celu, wzięliby nas za szpiegów i zaczęłyby się dopiero problemy. Kiedy zaproszono nas później na wesele – zobaczyłam prawdziwe ludowe zwyczaje – stroje, przyśpiewki, potrawy, rytuał, w jaki wszystko się odbywało i wschodnią kulturę. Ale też to tam usłyszeliśmy pod swoim adresem, że przyjechały szpiony z Polski. Może i tak to wyglądało, bo tato ciągle dopytywał o znajomych, aż mam kopnęła go w kostkę pod stołem na przyjęciu, żeby dał spokój, bo i tak wzbudzamy zainteresowanie.   

 Ja zobaczyłam wówczas krajobraz, żyzną ziemię – błoto po ulewnych deszczach było niesamowite, obejścia na wsi, ukraińskie zwyczaje czczenia i dekorowania świętych obrazów. Wszystko to było dla mnie jako młodej dziewczyny niesamowitym przeżyciem – bo było odmienne od tego, co znałam. Słuchałam ze zdumieniem jak tato płynnie mówi po ukraińsku, jak się wita i rozmawia, jaki miał przyjazny i bardzo uważny stosunek do spotykanych ludzi. Miał nadzieję dowiedzieć się czegoś na temat znajomych sprzed wojny, jakiejś rodziny. Ci, z którymi spotykaliśmy się, odpowiadali na pytania nieco zaskoczeni, poruszeni niespodziewaną wizytą niechętnie wdawali się w dłuższe opowiadania. Wówczas o niczym nie wiedziałam, co związane było z historią tej ziemi, ani po co tam pojechaliśmy. Ani dziadek ani tato nie opowiadali zbyt wylewnie o tamtych czasach. To zostało odstawione na bok. Tato wracał pamięcią dopiero podczas choroby przed śmiercią. Wtedy pod koniec lat siedemdziesiątych na Ukrainie tato poszukiwał okruchów własnej młodości, dzieciństwa, nieznanych losów członków własnej rodziny. Szukał śladów „na piasku” po starych przyjaźniach i znajomościach.

Wspominał szkołę, do której chodził i nauczycielkę, która przyjechała z Warszawy, by uczyć dzieci na Wołyniu, a także  koleżanki, o których wiedział, że zostały zesłane na Syberię. Szukał widomości o tej części rodziny, o której nic nie było wiadomo.

Z tej wyprawy pamiętam jakim problemem dla ojca było, że prawie wszędzie, gdzie nas goszczono, musiał wypić szklankę samogonu. Mój tato z zasady nie pił alkoholu, a jeśli już, to raczej symbolicznie dla towarzystwa. Tam, bez samogonu nie szło nawiązać jakąkolwiek rozmowę towarzyską, a zwłaszcza, kiedy zapraszali do domu. 

Włodzimierz Wołyński i całe Kresy w 1939 r. zajęła Armia Czerwona.  NKWD zabierało inteligencję, ziemiaństwo, urzędników, nauczycieli. Chłopów zabierano do łagrów do pracy przymusowej przy budowie umocnień wojennych. Do takiego łagru za czasów sowieckich zabrany został mój tato.  

Praca była ciężka i w oddaleniu od rodzinnej wsi. Tylko dwa razy udało się chłopakowi wymknąć i polami dotrzeć do rodzinnego domu, by tam najeść się i przebrać. Za drugim razem postanowił już nie wrócić i ukrywać się, był to moment, kiedy wybuchła wojna sowiecko – hitlerowska. Wiedział, że nie może już wrócić, bo to oznaczało niechybną śmierć.

Wieś Marcelówka oddalona 6 km od Włodzimierza Wołyńskiego była zamieszkana przez ludność polską, ukraińską i osadników niemieckich. Żyli  po sąsiedzku raczej dobrze. Dzieci i młodzież spotykali się i bawili razem.  Szczególnie w maju 1939 roku na nabożeństwa majowe młodzież chodziła chętnie pod krzyż, by wspólnie odmawiać różaniec. Taką głęboką pobożność praktykowali w domu. 

Tato, kiedy skończył szkołę podstawową,  pracował już jako młodociany pomocnik na cegielni. Zapisał się do Związku Strzeleckiego i tam kształtował się jego patriotyzm. Już wtedy podobała mu się kolej i żywo interesował się elektrycznością. Miał zainteresowania techniczne, ale był najstarszym synem w licznej rodzinie i musiał pracować.

Mój dziadek - ojciec  mojego taty jako były legionista z czasów I Wojny – kiedy wybuchła II Wojna nie był już młodym człowiekiem – miał 44 lata i był prostym człowiekiem,  powoził konno wozy. Miał świadomość, że sowiecka okupacja oznaczała polowanie zwłaszcza na oficerów Wojska Polskiego i ich rodziny. We Włodzimierzu była jedna z najlepszych szkół wojskowych - Szkoła Podchorążych Rezerwy Artylerii.  Przez Włodzimierz podczas kampanii wrześniowej przetoczyło się mnóstwo wojskowych, uciekinierów cywilnych z Polski. W pobliskim Uściługu na dawnej granicy Kongesówki i zabory rosyjskiego we wrześniu 1939 r. toczyły się walki wojska polskiego. Był to węzeł komunikacyjny, który prowadził do Lwowa i dalej na południe przez Karpaty na Węgry i do Rumunii.  Szwagier dziadka - Ludwik Tchórz był wojskowym, zaginął.      

Dziadek  jako były uczestnik walk w legionach Józefa Piłsudskiego ożenił się z siostrą swojego kolegi z legionów i córką   Karola Biesiadeckiego, flisaka z Sandomierza, który spławiał drewno Wisłą. A ponieważ w Uściługu był port rzeczny dla spławiających tą drogą drewno – Karol dotarł tu i postanowił kupić ziemie, która była tańsza niż w Małopolsce.  

Parada wojskowa we Włodzimierzu w 1928 r. 


Karol przeżył dramat I Wojny Świtowej, ponieważ został wysiedlony z liczną rodziną za Styr. Stracił wówczas niemal całą rodzinę. Liczne potomstwo umierało na skutek chorób, najstarszy syn wyjechał do Ameryki, on z ocalałą rodziną wrócił na ziemie koło Włodzimierza i pomógł młodym ( dziadkowi i babci) kupić 6 ha ziemi niedaleko Włodzimierza od Państwa Polskiego. Były to pola do wykarczowania po zrębie. Znojna praca, by doprowadzić pole do uprawy.

Rodzina doświadczyła i chorób i głodu i dramatu wysiedlenia. Okres najspokojniejszy – to okres międzywojnia, który przyniósł im względną stabilizację. Pobudowali dom, wykarczowali pole, które zamienili w uprawne, przyszły na świat dzieci. 



II wojna przyniosła chaos i dotkliwą biedę.

   To, co się wydarzyło na Marcelówce i na Wołyniu – opisali sąsiedzi, którzy przeżyli tamte dramatyczne wydarzenia. Ludobójstwo w swojej najokrutniejszej formie.

To, co zostało w pamięci Antoniny, młodszej siostry mojego Taty: kiedy przyszli Ukraińcy, a  byli to młodzi chłopcy, dorosłych wśród nich nie było. To byli chłopcy z sąsiedztwa. Moja prababcia Agnieszka modliła się w domu na różańcu, a  moja babcia Ewa przed domem przecedzała serwatkę z mleka od krowy, którą przecież mieli. W domu była dwójka młodszych dzieci, które w tym momencie stały po obu stronach babci przyklejone do jej nóg ze strachu.  Wcześniej mężczyźni musieli zorientować się, że dzieje się coś niedobrego. Może ktoś ich ostrzegł – tego nie wiem – dziadek nie opowiadał. Ale sądzę, że coś sprawiło, że dziadek i starsze dzieci  poszli w pola. Babcia została z dwójką najmłodszych i swoją matką. Kiedy weszli na podwórko Babcia Ewa stała  zgarbiona nad mlekiem. Chłopak sąsiadów powiedział jej, że ma rozkaz, żeby ich zabić. Miał w ręku karabin, za nim były jakieś całkiem młode wyrostki. Widocznie starsi zajęci byli mordowaniem już w innej chałupie, która płonęła, gdzie słychać było ryk zwierząt. Babcia poprosiła tylko, żeby mogła się pomodlić do matki Boskiej Częstochowskiej. Tylko krótko – przystanął chłopak. Zdołała głośno westchnąć. Prababcia odmawiała  różaniec. Chłopak wyciągnął broń, babcia z dziećmi upadła na ziemię,  zaczął strzelać. Wystrzelał co miał w karabinie. Podszedł do nich – „Jak odejdę – uciekajcie” – wyszeptał. Babcia nie zdawała sobie sprawy, że żyje. Chłopak odszedł, one zdrętwiałe ze strachu jakoś powstawały. Wzięły worek i zgarnęły ułomki suchego chleba. Tyle udźwigniemy uciekając - powiedziała do córki. Ciemną nocą zostawiając za sobą łuny, polami po omacku uciekały do Włodzimierza, gdzie znajoma Ukrainka dała im schronienie w pustym pomieszczeniu. W mieście było bezpieczniej – bo tu organizowała się samoobrona - ale nie było nic do jedzenia. Żeby można było pójść do domu po  jedzenie ! – ale nie można - to oznaczało niechybną śmierć, a tu małe dzieci.


Włodzimierz Wołyński, 1936 r. przed dworcem kolejowym. Rodzeństwo z rodziny Sołtysów żegna się przed wyjazdem Stanisława Sołtysa do Paragwaju. Obok Stanisława, siostra Bronisława, Mateusz i Szczepan, mój dziadek.  



w 1945 r. Szczepan Sołtys z 2 Armią WP dotarł pod Warszawę.   

Bardzo ciekawe wspomnienia sąsiadów z Marcelowki można znaleźć pod linkiem https://wolyn.org

Popularne posty

Galeria zdjęć


Darmowe fotoblogi